IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID AFRIKA 
(TRANSV AALSE PROVINSIALE AFDELlNG) 
Saak nommer: A364/2004 
Datum: 5 September 2006
RAPORTEERBAAR 
In die saak tussen: 
MICHAEL MTHIMKULU 
Appellant 
en 
DIE STAAT 
Respondent 

UITSPRAAK
												
PRETORIUS R. 
	[1] 	Die appellant is aangekla van diefstal van koperkabels van die Majuba 
kragstasie op 14 Maart 1999. Hy is op 18 Oktober 2000 skuldig bevind 
en gevonnis tot 'n boete van R8000-00 of 2(twee) jaar gevangenisstraf 
wat in geheel opgeskort is vir 5(vyf) jaar op voorwaarde dat hy nie 
skuldig bevind word aan diefstal of poging daartoe gepleeg gedurende 
die tydperk van opskorting nie. 

2 
	[2] 	Die appellant appelleer slegs teen die skuldigbevinding en nie teen die 
vonnis nie. Die staat bring 'n aansoek vir verswaring van die vonnis wat deur die agbare landdros ondersteun word. 
	[3] 	Op 14 Maart 1999 ongeveer 23h00 is Ernest Ndloza en 'n sekere mnr 
Sulingile arresteer te Bothastraat, Standerton met gesteelde koperkabel wat agter op die bakkie van mnr Ndloza was. Hierdie koperkabel is gesteel te Majuba kragstasie wat ongeveer 85 kilometer vanaf Standerton geleë is. 
	[4] 	Die appellant en Mr Ndloza is saam aangekla in die distrikshof, maar 
het mnr Ndloza nie die verhoor bygewoon nie en is die verhore geskei en voortgegaan met appellant se verhoor. 
	[5] 	Die appellant is, onder andere, as gevolg van omstandigheids 
getuienis en 'n verklaring wat hy afgelê het, skuldig bevind. 
	[6] 	Die landdros het in haar redes vir uitspraak gemeld dat sy die 
beginsels soos uiteengesit in Rex versus Blom 1939 AD 188 op 202203 toegepas het naamlik: 
"In reasoning by inference there are two cardinal rules of logic which cannot be ignored: 
(1) The inference sought to be drawn must be consistent with all the proved facts. If it is not, the inference cannot be drawn.
 (2) The proved facts should be such that they exclude every 

3 
reasonable inference from them save the one sought to be drawn. If they do not exclude other reasonable inferences, then there must be a doubt whether the inference sought to 
be drawn is correct. " 
	(7) 	Die getuienis was dat die koperkabels op die aand van 14 Maart 1999 
gesteel is met behulp van die appellant, wat die weshek van die perseel te Majuba kragstasie oopgesluit het. Hy was die aand vanaf 22h00 aan diens in die beheerkantoor van die Majuba kragstasie. 
	(8) 	Daar was geen getuienis dat die appellant in besit was van die sleutel 
vir die weshek die betrokke aand nie. Daar was wel getuienis dat hy toegang tot die sleutels kon hê. Daar was verder ook geen getuienis dat die appellant wel die weshek oopgesluit het vir die diewe om die koperkabel te laai en mee weg te ry nie. Geen van die persone is geroep om teen die appellant te getuig of hom as 'n medepligtige of 
mede-dader uit te ken nie. 
	(9) 	Die getuienis was dat die appellant versoek het om patrollie by die 
weshek te doen, aangesien hy ene Gadebe daar wou gaan sien. Geen getuienis is voorgele dat hy hom nie gesien het nie. Die appellant het ongeveer 22h30 vertrek op patrollie, In skamele halfuur voordat die 
diewe in Standerton voorgekeer is. 
(10) Seide staatsgetuienis, de Meyer en Jansen van Vuuren getuig dat dit 

4 
ongeveer 45 minute neem om te ry vanat die kragstasie na die plek waar die diewe met die kabels te Standerton gevind is. Hierdie feit is ook deur die hot bevestig tydens In inspeksie ter plaatse. 
	[11] 	Daar is geen verduideliking voor die hot van hoe die tydsduur van 45 
minute vanaf Majuba kragstasie na Standerton op die skuld van die appellant dui nie. Dit is onmoontlik dat appellant om 22h20 ot 22h30 op patrollie vertrek het na die weshek en die hek vir die bakkie, wat om 23h00 in Standerton voorgekeer is, oopgesluit het. Die tydsduur maak dit onmoontlik. 
	[12] 	Die afleiding wat die hot maak moet verband hou met al die bewese 
feite en hier skiet dit dus tekort, op die staat se eie weergawe, ten opsigte van die tyd wat appellant vertrek het na die weshek en die tyd wat die diewe in Standerton voorgekeer is. 
In S v Naik 1969(2) SA 231 N op 234 het Miller R bevind: 
"If the court, on evidence before it, were to come to that conclusion, it would be making an assumption rather than drawing an inference, for the facts necessary for the drawing of an inference is lacking." 
Die afleiding wat die hot hier gemaak het is nie versoenbaar met die bewese feite ten opsigte van die tye nie. 

5 
	[13] 	Die verklaring wat die appellant afgelê het voor mnr van Vuuren is een 
van die feite wat die landdros in aanmerking geneem het. Hierdie verklaring is in die teenwoordigheid van mnr Makhanya afgele. 
	[14] 	Mnr Makhanya het getuig dat, nadat hy die appellant ondervra het oor 
die voorval, die appellant erken het dat hy betrokke was by die diefstal van die koperkabel. Mnr Makhanya erken onder kruisverhoor dat hy druk op die appellant uitgeoefen het om te erken dat hy by die diefstal 
betrokke was. 
	[15] 	Die getuie, mnr van Vuuren, is toe deur mnr Makhanya geroep sodat 
appellant die verklaring skriftelik kan aflê. Mnr Makhanya getuig dat die appellant se regte aan hom verduidelik is deur mnr van Vuuren as volg: 
"Se jy kan 'n verklaring aflê en jy wil. As jy nie wil nie kan jy stil bly. Beskuldigde 2 was bereid om voort te gaan. Beskuldigde vra wat gebeur na verklaring afgelê is. Ek se ondersoek sa/ toon of u skuldig is of nie." Daarna het die appellant 'n verklaring afgelê wat, volgens die getuie, aan die appellant teruggelees is deur mnr van Vuuren en die getuie het die verklaring vir appellant in Zulu getolk. 
Mnr van Vuuren se toe aan appellant hy kan teken of weier om te teken. Net daarna het appellant gesê dat wat die getuie getolk het, leuens is. Onder kruisverhoor erken die getuie dat appellant onmiddellik nadat die verklaring afgelê is, gesê het dat die inhoud van die verklaring leuens is. 

6 

[16] Mnr van Vuuren, die misdaadrisikobeampte te Eskom, het getuig dat hy op versoek van mnr Makhanya die appellant gewaarsku het dat hy nie verplig is om 'n verklaring te maak nie, hy kan sy swygreg uitoefen, maar as hy 'n verklaring maak dit as getuienis teen hom gebruik kan word. Mnr van Vuuren het Engels met die getuie gepraat. Die appellant het toe in Zoeloe vir mnr Makhanya gevra wat die gevolge van die verklaring gaan wees en of hy ontslag in die gesig staar. Nadat die getuie bevestigend geantwoord het, wou hy sy verklaring terugtrek en het gesê dit is leuens. 
[17] Die regsverteenwoordiger vir die appellant het beswaar gemaak ten opsigte van die toelaatbaarheid van die verklaring toe dit aangebied is as getuienis in die hof. Die getuie, mnr van Vuuren, weerspreek homself ook ten opsigte van die wyse waarop die verklaring afgeneem is, aangesien hy onder kruisverhoor getuig dat hy die verklaring aan die appellant voorgelees het, die appellant self die verklaring gelees het en dit toe onderteken het. In hoofgetuienis het hy gesê dat hy die verklaring teruggelees het aan die beskuldigde en geen melding gemaak dat appellant dit deurgelees het nie. Sy getuienis is ook dat die appellant die verklaring in Engels afgelê het en nie in Zulu soos mnr Makhanya getuig het nie. 
[18] In die lig van die getuienis van mnr Makhanya en die getuienis van mnr van Vuuren, wat mekaar wesenlik weerspreek ten opsigte van die taal 

7 
waarin die verklaring afgeneem is, moet daar twyfel by die hof bestaan ten opsigte van die wyse waarop die verklaring afgeneem is. 
[19] Artikel 35(5) van die Grondwet bepaal: 
"Getuienis wat verkry is op 'n wyse wat enige reg in die 
Handves van Regte skend, moet uitgesluit word indien die toelating van daardie getuienis die verhoor onbillik sou maak of andersins vir die regspleging nadelig sou wees." 
Gewoonlik behoort sulke verklarings, wat moontlik ontoelaatbaar kan wees in 'n binne-verhoor hanteer word. Die doel van 'n binne-verhoor is om 'n beskuldigde te beskerm teen kruisverhoor op die meriete, terwyl die toelaatbaarheid, al dan nie, van so 'n verklaring getoets 
word. 
Die hof het 'n diskresie om getuienis wat op 'n ongrondwetlike wyse verkry is uit te sluit as ontoelaatbare getuienis. 
Artikel 35(5) van die Grondwet maak voorsiening vir twee gevalle waar die hof sy diskresie moet gebruik, naamlik as die verklaring wat toegelaat word die verhoor onbillik sal maak; of as die toelaat van die verklaring nadelig sal wees vir die toepassing van geregtigheid. 
Sien S v Hena 2006(2) SACR 33 SEC op P 39i - 40a, wat spesifiek gehandel het met private persone wat geen opleiding het om 

8 
verklarings af te neem nie. 
Schwikkard en van der Merwe Principles of Evidence (2ed) te para 12.8.4 verklaar: 
"Section 35(5) also applies to the situation where the prosecution wishes to introduce evidence unconstitutionally obtained by private individuals who, in obtaining this evidence, had acted quite independently from the State and its law enforcement officers, officials or agents. The courts should not permit a "silver platter" situation, that is, a situation where provisions of s 35(5) can be ignored on account of the fact that the impugned evidence was not procured by the unconstitutional conduct of the State but only made available to it by a private individual who had secured it in breach of constitutional rights." 
Die hof is verplig om in terme van artikel 35(5) van die Grondwet getuienis uit te sluit, as die hof van oordeel is dat die getuienis se toelaatbaarheid die verhoor onbillik sal maak; of dat geregtigheid nie sal geskied nie. 
Indien die beskuldigde nadeel sal ly, as gevolg van die toelaatbaarheid van die getuienis in stryd met die beskuldigde se regte in terme van artikel 35(5), sal die verhoor onbillik wees. 

9 
Die billikheid, al dan nie van 'n verhoor moet aan die hand van die feite in elke saak beoordeel word. In Key versus Attorney General, Cape of Good Hope Provincial Division 1996(6) BCLR 788 (KH) par 13 
merk Kriegler R op: 
"What the constitution demands is that the accused be given a 
fair trial. Ultimately, as was held in Ferreira v Levin, fairness is an issue which has to be decided upon the facts of each case, and the trial judge is the person best placed to take that decision. At times, fairness might require that evidence unconstitionally obtained be excluded. But there will also be times when fairness requires that evidence, albeit obtained unconstitutionally, nevertheless be admitted." 
In hierdie saak word die appellant benadeel deur die verklaring wat toegelaat is, want dit is wel in aanmerking geneem by die besluit deur die hof of die appellant skuldig is al dan nie. Dit sal onbillik wees om die verklaring toe te laat en geregtigheid sal nie geskied as die verklaring toegelaat word nie. 
	[20] 	Die bewyslas is deurgaans op die staat, ook om die toelaatbaarheid al 
dan nie van die verklaring te bewys. 
In hierdie geval behoort die toelaatbaarheid van die verklaring in elk geval uitgesluit te word na aanleiding van die weersprekings van die 

10 
staatsgetuies ten opsigte van die taalgebruik ten tyde van die afneem van die verklaring. 
Die hof moet ook "n vraagteken plaas 6f die verklaring vrywillig en sonder enige onbehoorlike beïnvloeding gemaak is. Die verhoorhof het nie daarmee gehandel nie. In die lig van die appellant, mnr Makhanya en van Vuuren se getuienis kan hierdie hof nie bepaal dat die verklaring vrywillig en sonder onbehoorlike beïnvloeding verkry is nie. 
	[21] 	Die kritiek van die hof met betrekking tot die appellant se getuienis is 
nie van so "n aard dat dit totaal verwerp kan word nie. In S v Mtsweni 1985(1) SA 590 A op 593 1 tot 594 A merk Smalberger R op: 
"Terwyl leuenagtige getuienis of ontkenning van 'n beskuldigde van belang is wanneer dit by die aflei van gevolgtrekkings en die bepaling van sku/d kom, moet daar teen gewaak word teen 'n afleiding dat, omdat 'n beskuldigde 'n leuenaar is, hy daarom waarskynlik skuldig is. Leuenagtige getuienis of 'n valse verklaring regverdig nie a/tyd die uiterste afleiding nie. Die gewig wat daaraan ver/een word, moet met die omstandighede van elke geval verband hou. " 
Die hof moet al die getuienis in geheel opweeg om tot "n beslissing te kom. 
	[22] 	Die hof a quo het die toets wat neergelê IS In R v Blom (supra) 

11 
toegepas. Die landdros het egter nie die afleiding gesoek wat 
ooreenstem met al die bewese feite as die probleem met tydsverloop, 
die afneem van die verklaring en die gebrek aan enige direkte 
getuienis in aanmerking geneem word nie. 
Die hof is van oordeel dat die staat nie die appellant se skuld bo redelike 
twyfel bewys het nie en dat die appel teen skuldigbevinding moet slaag. 

Regter Pretorius 
Ek stem saam, 
				
Regter Patel 
Ek stem saam, Die appel slaag en die skuldigbevinding en vonnis word 
tersyde gestel. 

.

12 
Saaknommer Verhoor datum Vir die Appellant Opdrag deur 
Vir die Respondent Opdrag deur 
Datum van uitspraak 
A361/2001 
4 September 2006 Mr D Thinane Thinane prokureurs Adv Wilsenach 
Direkteur van openbare vervolging 5 September 2006