South Africa: Supreme Court of Appeal Support SAFLII

You are here:  SAFLII >> Databases >> South Africa: Supreme Court of Appeal >> 1986 >> [1986] ZASCA 38

| Noteup | LawCite

S v Talane (40/86) [1986] ZASCA 38 (27 March 1986)

Download original files

PDF format

RTF format


BARNEY TALANE Appellant

en

DIE STAAT Respondent

IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(APPÉLAFDELING)
In die saak tussen:
BARNEY TALANE Appellant
en
DIE STAAT Respondent
Coram: Jansen, Boshoff, ARR et Galgut, Wn AR
Verhoor: 14 Maart 1986
Gelewer: 27 Maart 1986

U I T S P R A A K
Boshoff, AR :

Die appellant is as beskuldigde 3 saam

met....../2

-2-

met twee ander beskuldigdes deur Curlewis R en twee
assessore in die rondgaande hof op Witbank op 'n aanklag
van moord, aanklag 1, twee aanklagte van roof met ver-
swarende omstandighede, aanklagte 2 en 3, en een aan-
klag van poging tot diefstal, aanklag 4, skuldig bevind.
Op die moordaanklag is daar geen versagtende omstandighede
gevind nie en die doodstraf is gevolglik opgelê. Op
die twee roofaanklagte is hy gevonnis tot 15 jaar gevange-
nisstraf op elkeen van die aanklagte welke gevangenis-
straf beveel is om saam te loop. Op die poging tot
diefstal is hy gevonnis tot 6 jaar gevangenisstraf.

Die appellant kom nou met die nodige verlof
in hoër beroep teen die skuldigbevindinge en die vonnisse

wat /3
-3-
wat opgelê is. Ten opsigte van die skuldigbevindinge
betoog mnr Bräsler namens die appellant, dat daar nie
genoegsame en toelaatbare getuienis voor die hof geplaas
is om die appellant met die pleeg van die misdade te
verbind nie. Die staat het hom beroep op 'n bekentenis
wat die appellant in die vroeë ure van die oggend na
die pleeg van die beweerde misdade voor 'n polisie-
offisier, kaptein Visser, sou gedoen het om die appellant
met die pleeg van die misdade te verbind en mnr Bräsler
het aangevoer dat die staat nie bewys het dat die beken-
tenis vrywillig en ongedwonge gedoen is nie. In die
alternatief betoog hy dat indien die appellant wel
op die toneel was toe die twee misdade van roof en die

misdaad /4
-4-
misdaad van poging tot diefstal gepleeg is, die staat
nie bewys het dat hy enigsins betrokke was by die
pleeg van die moord nie. Ten opsigte van die gevangenis-
strawwe wat opgelê is,betoog hy dat die strawwe wat vir
die roof opgelê is onredelik swaar en onvanpas is en
dat die straf wat vir die poging tot diefstal opgelê
is nie geregverdig is nie omdat die skuldigbevinding
op daardie aanklag in wese neerkom op 'n verdubbeling
van die aanklagte van roof.

Die vier aanklagte spruit uit die volgende
omstandighede. Op 5 Julie 1984, omtrent 20h30, was
Fitos Taklas, die oorledene in die saak saam met 'n
vriend Antonio Maia, in sy winkel in Del Judor besig

om /5
-5-
om die gêld in die laaie van twee kasregisters te tel
en die laaie in die kluis te sit voordat hulle twee na
die oorledene se huis sou gaan. Maia het agter die
toonbank gestaan en wag vir die oorledene om klaar te
maak. Op daardie oomblik het twee swart mans, 'n korte en
'n lange die winkel binnegekom en die voordeur agter
hulle half toegestoot. Die korte, wat lateraan as
beskuldigde 1 uitgeken is het 'n donkerbril op gehad en
die lange, wat lateraan as beskuldigde 2 uitgeken is,
het 'n balaklawa wat opgerol was, opgehad. Die twee
van hulle het onder mekaar gepraat van sigarette en die
indruk geskep dat hulle gewone klante was. Hulle
het toe skielik die bevel gegee dat die oorledene en

Maia /6

-6-
Maia hulle hande moet opsteek en elkeen het 'n vuurwapen
op hulle gerig. Toe Maia beskuldigde 2 vra wat hy wil
hê, het hy sy balaklawa afgerol en geantwoord dat hy
geld wil hê. Maia en dié oorledene het hulle hande
opgesteek en hulle twee is beveel om na die agterste
gedeelte van die winkel te beweeg. Beskuldigde 1
het vir die oorledene en beskuldigde 2 vir Maia gevolg.
Terwyl hulle na die agterste gedeelte geloop het, het
'n derde persoon die winkel binnegekom. Hy het die
voordeur heeltemal toegemaak en het 'n stuk elektriese
koord by hom gehad. Terwyl beskuldigdes 1 en 2 hulle
wapens op die oorledene en Maia gerig gehad het, het
hierdie derde swartman hulle twee se hande en voete

daarmee /7
-7-
daarmee vasgebind en daarna hulle aan mekaar vasgebind.
Hulle wou weet waar die oorledene se vuurwapen is.
Hy het ontken dat hy enige vuurwapen het. Die derde
swartman het gesê dat hy geld wil hê en het die oorledene
en Maia se sakke deursoek en hulle portefeuljes en
goue horlosies van hulle afgeneem. Maia het ongeveer
R490 en sy portefeulje gehad en sy horlosie was ongeveer
R450 werd. Hy het ook die sleutels van Maia se paneelwa
wat voor die winkel gestaan het van Maia afgeneem.
Die twee beskuldigdes en die derde swartman het hulle
self gehelp met sigarette, biltong en ook met die
bonus obligasies en geld wat die oorledene in sy kluis
gehad het. Hulle het ongeveer R500 uit die kluis

geneem /8

-8-
geneem. Na hulle hulleself gehelp het in die winkel
het beskuldigde 2 met die vuurwapen op hulle gerig
teruggekeer na waar die oorledene en Maia was. Daarna
het hy weer agteruit terugbeweeg na die voordeur
met die vuurwapen nog altyd gerig op die oorledene en
Maia. Die rowers is toe by die voordeur uit. In
die tussentyd het die oorledene en Maia daarin geslaag
om hulleself los te maak. Hulle het na die voorste
gedeelte van die winkel gegaan en gesien dat die drie
rowers in Maia se paneelwa klim. Die derde swartman
was agter die stuurwiel en het probeer om die voertuig
aan die gang te kry. Beskuldigde 2 het voor langs
hom gesit en beskuldigde 1 het agter in die paneelwa

gesit /9

-9-
gesit. Maia het vir die oorledene gevra waar sy
vuurwapen is maar hy het geantwoord dat hy Maia nie gaan
sê nie omdat hy self die skietwerk wil doen. Die oor-
ledene het met sy vuurwapen deur die voordeur na die
rowers in die paneelwa geskiet. Die skoot het die
aanskakelingsmeganisme van die paneelwa vernietig en
dit het veroorsaak dat die rowers uit die paneelwa pad-
gegee het. Beskuldigde 1 het in 'n suidelike rigting
en beskuldigde 2 en die derde swartman het in 'n noordelike
rigting gehardloop. Die oorledene het stadig na die
voordeur beweeg en voordat hy die deur kon oopmaak
het beskuldigde 1 omgedraai om ook in 'n noordelike
rigting te hardloop. Sodoende het hy voor die voordeur

van /10

-10-
van die winkel verby gehardloop. Die oorledene het
toe gehuiwer om die deur oop te maak, maar nadat hy verby
is het hy uitgegaan, in sy rigting beweeg en skote
op hom afgevuur ondanks Maia se waarskuwing om nie
uit te gaan nie aangesien die rowers gewapen was.
Maia het toe ook uitgegaan om te sien waar die oorledene
heengaan. Die oorledene het tot die einde van die
voorkant van die gebou gegaan en daar skote afgevuur.
Maia het hom teruggeroep en net toe hy omdraai het Maia
twee skote gehoor. Die een het die paal op die sypad
voor die winkel getref en die ander een het die oorledene
agter in die rug getref en uiteindelik sy dood veroorsaak.
Maia het sy vuurwapen opgetel en gevind dat dit leeg is.
Hy het tot die einde van die voorkant van die gebou geloop

en. /11

-11-

en gemerk dat 'n persoon aankom. Maia het toe vir die oor-
ledene in die winkel ingesleep ingeval hy miskien nie
dood was nie om te voorkom dat hyself en die oorledene
doodgemaak word. Maia het met die oorledene se vuur-
wapen en ook gewapen met 'n ysterpyp agter in die winkel
gewag vir die rowers om terug te keer. Daarna het
twee blankes opgedaag en die polisie ontbied.

Aanklag 1 het betrekking op die dood van die
oorledene, aanklagte 2 en 3 het onderskeidelik betrek-
king op die roof wat op die oorledene en Maia gepleeg
is en aanklag 4 het betrekking op die poging om die
paneelwa te steel.

Beskuldigde ../12
-12-
Beskuldigde 1 is verbind met die misdade
deurdat sy vingerafdruk op die onderkant van die kas-
register se laai gekry is. Hy is ook dieselfde nag
kort daarna ongeveer 1 kilometer van die winkel af gekry
met 'n koeëlwond in die maag. Beskuldigde 2 is verbind
met die misdade deurdat sy vingerafdruk op 'n pakkie
gesteelde sigarette gevind is. Luitenant van Antwerpen
wat verbonde is aan die speurtak van die Suid-Afrikaanse
Polisie,woon ongeveer 150 meter van die winkel af.
Hy het die skote hoor val by die winkel en gaan ondersoek
instel. Hy het 'n papiersak met geld, bonusobligasies
en die betrokke pakkie sigarette voor die winkel opgetel.
Maia het beskuldigde 2 ook op 'n uitkenningsparade uit-

geken /13

-13-
geken as een van die rowers.

Die eerste vraag wat beantwoord moet word
is of die staat bewys het dat die appellant die derde
swartman is wat die aand een van die rowers was.

Met die toedoen van Luitenant van Antwerpen
het die polisie gou toegeslaan. Luitenant Venter het
die ondersoek van die saak waargeneem. Hy het aan
speurder-adjudantoffisier Kgotsoko opdrag gegee om 'n
sekere verdagte persoon te soek. Adjudantoffisier
Kgotsoko het nog dieselfde nag by die huis van die
appellant in die ou lokasie gaan observasie hou en hom
die volgende oggend tussen OOhOO en OlhOO, toe hy

huis /14
-14-
huis toe kom, gearresteer en polisiestasie toe geneem. Luitenant
Venter het hom ondervra oor die gebeure die vorige
aand. Reëlings is daarna tussen OlhOO en 02h00 met
kaptein Visser van die uniformtak van die Polisie op
Witbank getref om 'n verklaring te kom afneem. Kaptein
Visser was tuis en van diens af en het niks van die
feite van die saak geweet nie. Trouens hy het ook niks
met die ondersoek van die saak te doen gehad nie. Hy
het om 03h00 'n verklaring van die appellant afgeneem
en was bygestaan deur Jeremiah Mahlangu, 'n sersant in
die uniformtak van die Polisie op Witbank wat as tolk op-
getree het. Die verklaring lui as volg:-

"Op 84.7.5 tussen 16h30 en 17h00 het
Solly /15

-15-

Solly Ngale en sy maat my gevra om
saam te gaan om iewers geld te gaan
haal. Op genoemde datum en ongeveer
19h00 het ons drie die Ou Lokasie
verlaat en na Del Judor te Witbank
gegaan. Ons het in die winkel
ingegaan net voordat ons die winkel
binnegegaan het, het Solly en sy maat
aan my gesê dat ons die Blankes in
die winkel moet vasmaak. Daar was
twee witmans in die winkel. Solly
en sy maat het elkeen 'n vuurwapen
gehad en dit op die twee witmans
gerig. Ek het die twee witmans met
'n stuk draad vasgebind. Solly
het toe geld in die winkel gevat.
Ons het aldrie uitgeloop uit
die winkel. Terwyl ons buite die
winkel was het een van die blankes
op ons begin skiet. Ons het aldrie
weg gehardloop.
Ek weet nie wat van my maats
geword het nie.
Toe ek by my huis kom kry ek
die polisie daar wie aan my gesê
het dat Solly geskiet was. Die polisie
het my na die polisie stasie gebring."

Die /16
-16-
Die verklaring plaas die appellant op die toneel
van die misdade en die Solly Ngale na wie in die ver-
klaring verwys word, is klaarblyklik beskuldigde 1.
Mnr Bräsler wat ook in die verhoorhof vir die appellant
verskyn het, het beswaar gemaak teen die toelaatbaarheid
van die verklaring met die gevolg dat daar eers 'n ver-
hoor was om vas te stel of die verklaring vrywillig
en ongedwonge deur die appellant gemaak is. Dit was
deur die partye aanvaar dat die bewyslas op die staat
gerus het om dit te bewys.

Die staat se saak kortliks was dat luitenant
Venter vir die appellant van adjudantoffisier Kgotsoko
ontvang het en in die teenwoordigheid van luitenant van

Antwerpen /17
-17-
Antwerpen en konstabel Steenkamp begin ondervra het.
Die appellant het 'n verklaring gemaak wat as getuienis
ontoelaatbaar sou wees. Luitenant Venter het toe
verneem of hy bereid sou wees om die verklaring voor 'n
landdros of 'n vrederegter af te lê. Toe hy sy bereid-
willigheid te kenne gegee het en daar nie 'n landdros
beskikbaar was nie is reëlings getref met kaptein Visser
om die verklaring te kom afneem. Daar was geen dwang
op die appellant uitgeoefen nie en daar was ook geen
beloftes aan hom gemaak om hom te beweeg om die verklaring
voor kaptein Visser te maak nie. Beide luitenant Venter
en konstabel Steenkamp het ontken dat hulle die appellant
enigsins aangerand het. Luitenant Venter het ook ontken

dat /18

-18-
dat hy aan die appellant gesê het wat hy voor kaptein
Visser moet verklaar.

Kaptein Visser wat ook 'n vrederegter is het
getuig dat hy aan die appellant verduidelik het dat hy
nie 'n landdros is nie maar as polisieoffisier 'n vrede-
regter is en ook verklarings mag afneem. Indien die
appellant sy verklaring voor 'n landdros wil aflê kan
dit gedoen word. Volgens kaptein Visser wou die
appellant 'n verklaring aflê en was hy bereid om dit voor
hom te doen. Kaptein Visser het al die voorlopige
vrae wat op die vorm wat gebruik word vir die afneem
van bekentenisse, aan die appellant gestel en sy ant-
woorde aangeteken. Die vorm toon dat hy ontkennend

geantwoord.. /19
-19-
geantwoord het op die vrae of enige dwang op hom uit-
geoefen is om 'n verklaring te maak, of hy deur enige
persoon aangemoedig of beïnvloed is om 'n verklaring
te maak, of hy deur enigiemand aangerand of gedreig
is en of hy deur enigeen (die polisie ingesluit) met
geweld of aanranding gedreig is as hy nie die verklaring
sou maak nie. Die vorm toon verder dat hy bevestigend
geantwoord het op die vrae, of hy besef dat hy niks het
om te vrees nie en met vrymoedigheid kan praat, en of
hy die waarskuwing begryp wat aan hom gegee is. Volgens
die vorm is die waarskuwing wat aan hom gegee is dat hy
nie verplig is om enige verklaring hoegenaamd te maak
nie en dat as hy 'n verklaring sou maak dit neergeskryf

sal /20

-20-
sal word en later teen hom as getuienis gebruik kan word.

Sersant Mahlangu het getuig dat hy alles
getolk het wat tussen kaptein Visser en die appellant
plaasgevind het. Volgens hom het kaptein visser die
vorm voor hom gehad en die appellant se naam gevra. Hy
het toe vir hom gevra om te verduidelik wat gebeur het.
Die verklaring is op 6 Julie 1984 afgeneem en sersant
Mahlangu moes op 29 Mei 1985 met die verhoor getuig
wat met die afneem van die verklaring alles gebeur het.
Hy het nie soos kaptein Visser die verklaring voor hom
gehad nie en was ook nie so direk betrokke by die saak
dat hy noodwendig noukeurig sou onthou het watter
vrae kaptein Visser aan appellant gevra het nie.

Die /21
-21-
Die appellant het self getuienis afgelê en
verduidelik hoe dit gekom het dat hy 'n verklaring by
kaptein Visser gaan aflê het. Adjudantoffisier Kgotsoko
het hom arresteer en vertel dat sy broer (Solly Ngale
is appellant se tante se seun) geskiet is en in die hos-
pitaal lê. Hulle wou weet met wie hy saam was toe hy
geskiet is en gedink dat hy miskien aan appellant sou
vertel. Hy is na die polisiestasie geneem waar hy die
ondersoekbeampte en nog twee ander polisiemanne aange-
tref het. Hulle wou van hom weet waar hy die vorige
aand was. Toe hy sê dat hy in Ackerville,(die swart woongebied waar hy woon)was, het hulle gesê hy lieg
en dat hy die waarheid moet vertel. Hulle het hom

begin /22

-22-
begin slaan en beweer dat hy saam met Solly en Jafta
(beskuldigde 2) was. Hy het op een stadium beweer dat
daar nie net twee wit polisiemanne saam met die ondersoek-
beampte (luitenant Venter) was nie maar baie. Daarna
het hy weer konsekwent verwys net na luitenant van Ant-
werpen en konstabel Steenkamp, wat hy in die hof uitge-
wys het, as die twee witmans wat saam met die ondersoek-
beampte was toe hy ondervra is. Hy het die name van
twee persone, Rusipo en JC, genoem met wie hy "saamloop"
en hulle het hom toe na die huise van hierdie twee persone
geneem en alleen in die huise ingegaan en nie aan hom
gesê wat daar gebeur het nie. Daarna is hulle na sy
ouerhuis en het dit deursoek. Met hulle terugkeer

by /23

-23-
by die polisiestasie het hulle hom beskuldig dat hy
lieg en nie saam met Rusipo was nie omdat Rusipo dit
ontken. Hulle het hom weer aangerand en beveel om te
praat. Hy wou weet wat hy moet sê omdat hy niks ge-
weet het nie. Hulle het hom vertel dat hy, Solly en
Jafta 'n blankeman geskiet het en gesê hy moet saamwerk.
Solly is geskiet en dit is moontlik dat hy kan sterf.
Jafta is nie daar nie en die hof kan hom (appellant)
'n tou gee. Hy moet erken dat hy in die twee beskuldigdes
(Solly en Jafta) se geselskap was en dat hy die mense
daar vasgebind het. As hy dit doen sal hy 'n ligter
straf kry. Die ondersoekbeampte het toe 'n pen en
papier geneem en die verklaring wat appellant moet maak

uitgeskryf /24

-24-
uitgeskryf. Die appellant is Afrikaans magtig en het
self die verklaring oorgelees. Daarna is appellant
na 'n ander kantoor geneem. Die ondersoekbeampte het
aan hom gesê om nie moeilikheid te soek nie en aan die
blankeman te gaan vertel wat hy aan hom gesê het. Die
blankeman (kaptein Visser) het aan hom gesê dat hy ge-
slaap het en dat hulle hom wakker gemaak het sodat hy
(appellant) 'n verklaring moet maak en hy moet nie sy
tyd mors nie. Hy het besluit om 'n verklaring te
maak aangesien die blankemans hom weer sou aangerand
het. Hy was nie vooraf vrae gevra deur kaptein Visser
nie en sersant Mahlanga het nie getolk nie want hy was
self Afrikaans magtig. Hy het aan kaptein Visser

alles /25
-25-
alles vertel wat hy gesê is deur die ondersoekbeampte
om te vertel.

Die aanrandings wat luitenant Venter, luitenant
van Antwerpen en konstabel Steenkamp op hom sou gepleeg
het om hom te kry om te praat was heel anders as die
soort aanrandings wat deur mnr Brasler aan luitenant
Venter en konstabel Steenkamp gestel was.
Die appellant het ook sekere bewerings gemaak wat nie
aan laasgenoemde twee getuies gestel is nie, soos bv
dat luitenant Venter 'n verklaring uitgeskryf het wat
hy moes oorlees en herhaal aan kaptein Visser.

Die verhoorhof het bevind dat kaptein Visser,

luitenant......./26

-26-

luitenent Venter en konstabel Steenkamp goeie getuies
was en die waarheid vertel het en dat die appellant
'n hopelose getuie was wat 'n klomp leuens aan die hof
vertel het. Die hof het gevolglik bevind dat die ver-
klaring vrywillig en ongedwonge deur appellant aan
kaptein Visser gemaak is. Hierdie hof kan in die lig
van die aard van die getuienis wat uit die lees van die
oorkondes blyk, nie enige fout vind met die verhoorhof
se bevinding nie.

Mnr Bräsler het egter 'n verdere punt geopper
ten opsigte van die bekentenis. Toe die toelaatbaar-
heid van die verklaring wat voor kaptein Visser afgelê is
te berde gebring is het die verhoorregter beslis dat

die /27

-27-
die aangeleentheid met 'n verhoor binne die verhoor
afgehandel moet word. Hy het nie sy bevoegdheid
kragtens artikel 145(4)(b) van die Strafproseswet
(51 van 1977) uitgeoefen nie en dus voortgegaan om die
aangeleentheid.met die twee assessore te verhoor.
Nadat kaptein Visser getuig het oor die voorlopige
vrae wat hy aan die appellant gestel het en sy antwoorde
daarop het hy die vorm waarop hy die appellant se
verklaring afgeneem het, geïdentifiseer en by die hof
ingehandig. Hy is gevra om die verklaring aan die
hof uit te lees wat hy toe gedoen het. Mnr Brasler
het toentertyd geen besware teen hierdie prosedure
geopper nie. Hy betoog egter nou voor hierdie hof dat

die ../27(a)

-27(a)-
die verhoorhof onreëlmatig opgetree het deur die verklaring
te laat inhandig en uitlees voordat daar beslis is
oor die toelaatbaarheid daarvan. As steun vir hierdie
betopg beroep hy hom op die saak van S v Gaba 1985(4) SA
734 (A). Volgens hom was die appellant benadeel om-
dat die verhoorregter saam met die assessore gesit het
en die inhoud van die verklaring nie op daardie stadium
aan hulle geopenbaar moes gewees het nie. Op bladsy
749H-I verklaar Viljoen AR as volg:-

"The practice followed by some Courts
(see, for instance, S v Mahlala and
Others 1967 (2) SA 401 (W) at 403B)
not to have regard to the contents
of the confession before the issue
referred to has been decided, seems,
therefore, to be a salutary one

because.. /28

-28-

because there is always the danger
that if this is not done the accused
may be prejudiced in some way or
another, particularly when the presi-
ding Judge does not, in terms of
s 145 (4) (b) of Act 51 of 1977,
deem it necessary, in the interests
of justice, to sit alone."

Op bladsy 750F-H som die geleerde regter die
posisie as volg op:-

"To sum up, therefore, I consider
that the learned Judge prematurely
and irregularly received evidence
of the contents of the confession;
and that such irregularity entailed
at least potential prejudice for
the appellant. But potential pre-
judice is not enough for success
on appeal. The final question to
be decided in this regard is not
whether the learned trial Judge

committed /29

-29-

committed an irregularity which
might have led to a failure of justice;
it is whether a failure of justice
has in fact resulted from the learned
Judge's ruling. See s 322(1)(a) of
Criminal Procedure Act 51 of 1977.
The test is whether the appellant
was prejudiced. See R v Sassin
1919 AD 485 at 487; R v Rose 1937
AD 467
at 475-477."

Wat die onderhawige saak betref is dit nodig
en gepas om ook te verwys na die saak S v Lebone
1965(2) SA 837 (A) waar Rumpff AR op bladsye 841H
tot 842C as volg verklaar het:-

"Die geskilpunt in die onderhawige
saak was of voldoen is aan die be-
palings van art. 244 (1) van die
Strafkode en of die appellant die

bekentenis /29(a)

-29(a)-

bekentenis vrywillig en sonder onbe-
hoorlike beïnvloeding afgelê het.
Vir die doeleindes van daardie onder-
soek is die waarheid van die inhoud
van die verklaring in die algemeen
gesproke irrelevant en geen verhoorhof
sal toelaat dat 'n aanklaer probeer om
te bewys dat die inhoud waar is nie,
'n bewyslas wat hy juis probeer kwyt
deur die bekentenis toegelaat te kry.
Kruisverhoor van 'n beskuldigde deur
die Staatsaanklaer oor die waarheid
van die inhoud van die bekentenis is
derhalwe, in die algemeen gesproke,
nie tersaaklik nie en sal nie toege-
laat word nie. Anders is die geval
egter wanneer die beskuldigde self
beweer dat die inhoud van sy bekentenis
vals is en deur die Polisie ingegee
is.en hierdie feit gebruik word as
deel van sy saak dat hy deur die Polisie
gedwing is om 'n verklaring te maak.
In so 'n geval moet die aanklaer die reg
hê om die beskuldigde onder kruisver-
hoor te neem oor die inhoud van
die bekentenis om aan te toon dat

die /29 (b)

-29(b)-

die beskuldigde self die bron van
die inhoud is en nie die Polisie
nie, soos deur die beskuldigde be-
weer. Die kruisverhoor word dan ge-
doen met die doel om die geloofwaar-
digheid van die beskuldigde aan te
tas, 'n relevante onderwerp, en nie
om te bewys dat die inhoud waar
is nie. Die inhoud van 'n bekentenis
kan dus relevant word, in sekere
omstandighede, in verband met die
vraag of die verklaring vrywillig
afgelê is en dan sal kruisverhoor
oor die inhoud toegelaat word sover
dit deur die omstandighede gereg-
verdig is.

Soos /30

-30-
Soos uit die feite blyk het ons in die onder-
hawige saak juis die geval waar die appellant beweer
dat die verklaring vals is en dat hy deur die polisie
gedwing was om wat hulle aan hom voorgesê het aan
kaptein Visser te vertel. Die staatsaanklaer was dus
geregtig om, soos hy wel gedoen het, die appellant oor
die inhoud van die verklaring te kruisvra. Hy het bv
ontken dat hy aan kaptein Visser gesê het waar hy,
Solly en Solly se maat geld sou gaan haal het. Vol-
gens hom het hy die plek Del Judor glad nie eers geken
nie. Hy kon nie verklaar hoedat dit gekom het dat
kaptein Visser, wat self niks van die pleeg van die
misdade geweet het nie, die pleknaam Del Judor in die

verklaring.: /31

-31-
verklaring kon ingeluit het nie. Die inhoud van die
verklaring sou dus in alle geval aan die hof bekend
gemaak gewees het voor die beslissing oor die toelaat-
baarheid daarvan. Die kruisverhoor oor die inhoud
van die verklaring was bedoel om die appellant se geloof-
waardigheid ten opsigte van die maak van die verklaring
aan te tas en dit was nodig en baie belangrik dat dit
ten aanhore van die assessore plaasvind sodat hulle
ingevolge die bepalings van artikel 145(4)(a) van die
Strafproseswet (51 van 1977) kon deelneem aan die
beslissing oor die vraag of getuienis van die bekentenis
gedoen deur hom as getuienis teen hom toelaatbaar is.

As ons dus hier 'n geval van 'n

onreënmatigheid.../32

-32-

onreëlmatigheid het deurdat die inhoud van die
verklaring ontydig aan die hof bekend gemaak is dan
weens die aard van die saak en die omstandighede van
die geval was daar hoegenaamd geen nadeel nie. Die
staatsaanklaer was heeltemal geregverdig om die inhoud
van die verklaring te gebruik om die appellant se geloof-
waardigheid ten opsigte van die maak van die verklaring
aan te val en dit wel in die aanwesigheid van die
assessore.

Ons het dus die posisie dat die verklaring
as getuienis teen die appellant toelaatbaar is en dat
dit toon dat hy die derde swartman was wat saam met
beskuldigdes 1 en 2 die oorledene en Maia in die winkel

beroof /33

-33-
beroof het en met die paneelwa probeer wegkom het.

Die vraag is nou of hy skuldig is aan die moord
op die oorledene. Die getuienis wat voor die verhoorhof
geplaas is regverdig die onweerstaanbare afleiding
dat die twee beskuldigdes en die appellant op die
betrokke aand ten uitvoering van 'n vooraf gereëlde
plan na die winkel gegaan het met twee vuurwapens en
'n stuk elektriese koord. Die twee beskuldigdes moes
eerste die winkel ingaan met die twee vuurwapens en
die oorledene en Maia daarmee dwing om hulle hande
op te steek en hulle dan onder dekking van die vuurwapens
na die agterste gedeelte van die winkel neem. Appellant
moes dan inkom met die stuk elektriese koord en hulle

twee /34
-34-
twee vasGind en buite aksie stel sodat hulle die oor-
ledene en Maia kan beroof en goed uit die winkel kan
neem. Daarna het hulle probeer wegkom met die buit in
die paneelwa met die appellant agter die stuurwiel.
Hierdie onderneming waarin hulle die slagoffers met
vuurwapens moes bedreig en inderdaad bedreig het , het
vir die drie deelnemers inherente gevaarmoontlikhede in-
gehou wat hulle moes besef het en bereid moes wees om
te aanvaar en te oorkom om met die onderneming te slaag.
Die gevaarmoontlikhede het daaruit bestaan dat die '
slagoffers gewapen mag wees en weerstand mag bied wat
oorkom sal moet word, dat hulle geweld sal moet gebruik
om te voorkom dat hulle self liggaamlik beseer word, geweld

sal /35

-35-
sal moet gebruik as hulle slagoffers hulle na die ge-
beure sal wil arresteer of probeer arresteer of dat hulle
geweld sal moet gebruik om hulle slagoffers te verhinder
om hulle te agtervolg na die gebeure indien hulle sou
probeer om weg te kom. Hulle het twee vuurwapens
by hulle gehad om die onderneming mee uit te voer en dit
is redelik om te aanvaar dat hulle bereid was om indien
nodig die vuurwapens te gebruik indien enige van die
genoemde moontlikhede sou opduik. Indien 'n slagoffer
dus gedood word om enige van hierdie gevare af te wend
is dit 'n moontlikheid wat deur die drie deelnemers
voorsien was in die uitvoering van die roof en het hulle
hul met daardie moontlikheid versoen. Die persoon wat die

slagoffer....../36
-36-
slagoffer doodskiet is duidelik skuldig aan moord.
Die ander twee deelnemers sal dan elk ook skuldig
wees aan moord omdat hulle verbind word met die daad
wat die dood veroorsaak en hulle ook die nodige opset
in die vorm van dolus eventualis het; vgl S v Williams
en 'n ander 1980(1) SA 60 (A) op bladsye 62 tot 63A-C,
en S v Maxaba 1981(1) SA 1148 (A) op bladsye 1155E
tot 1156A.

Die vraag is nou of daar in die onderhawige
saak bo redelike twyfel bevind kan word dat die appellant
voorsien het wat uiteindelik gebeur het en die nodige

opset /37

-37-
opset gehad het om hom van moord te kan skuldig bevind.
Die verhoorhof het met hierdie aspek van die saak as
volg gehandel:-

"Then when the deceasêd comes out, a
brave man, what happens? They are
in danger of being caught; they are
in danger of being identified, so
one of them shoots and he shoots
to kill and he killed the deceased.
Now in a matter of this nature it
is of no significance to the Court
who pulled the trigger. The law
is perfectly clear. When three
people go out armed with guns to
rob, there is only one inference to
be drawn and that is that they propose
to use those guns to kill if necessary.
They had a common purpose. Common
purpose ends at some time. Of course
it does. But it did not end when
the three left the shop; it did not
end when the three got into the

bakkie /38

-38-

bakkie; it did not end when the three
jumped out of the bakkie and it did
not end when they fled; it was known
to them when they started that one
or other of them would shoot (with
possible fatal consequences) if they
were pursued and this is not affected
that one first went one way and the
other two the other. There is not
the slightest doubt that ALL OF THEM
ARE GUILTY OF MURDER."

Dit is nodig om weer kortliks te verwys na
die gebeure nadat die oorledene 'n skoot deur die voordeur
van die winkel in die paneelwa geskiet het. Die drie
rowers het weggevlug. Beskuldigde 1 het in 'n suidelike
rigting gehardloop en beskuldigde 2 en die appellant in
'n noordelike rigting. Beskuldigde 1 het na 'n klein
endjie omgespring en ook in 'n noordelike rigting gegaan

agter /39

-39-
agter dfe ander twee aan en sodoende voor die voordeur
verby beweeg. Die oorledene het by die voordeur uit-
gegaan en vinnig in die rigting van die vlugtende be-
skuldigde 1 geloop en skote op hom afgevuur. In die
proses het hy sy pistool leeg geskiet en beskuldigde 1.
in die maag gewond. Daar is geen getuienis waar
beskuldigde 2 en die appellant op daardie stadium was
nie en hoe ver beskuldigde 1 weg was toe hy in die maag
gewond is nie. Wat wel uit die getuienis blyk,is dat
nadat die oorledene sy pistool leeg geskiet het Maia
by die voordeur uit is en vir die oorledene teruggeroep
het. Terwyl die oorledene omdraai is hy in die rug
geskiet. Die enigste afleiding wat gemaak kan word is

dat /40

-40-

dat beskuldigde 1 vir die oorledene doodgeskiet
het.

Die oorledene was nie van plan om enige
van die rowers te arresteer nie maar hy het klaar-
blyklik probeer om van hulle te skiet en sodoende
te verhinder dat hulle wegkom.

Die feite van die saak toon egter dat die oor-
ledene sy pistool reeds leeggeskiet gehad het en dat hy
nie meer van plan was om enige van die rowers te verhinder
om weg te kom nie. Maia het hom ook teruggeroep en
hy het gehoor daaraan gegee. Dit sou onregverdig

wees /41
-41-
wees om op die getuienis bo redelike twyfel te bevind
dat die rowers voorsien het en beoog het dat die oorledene
ook nog in so 'n geval geskiet en buite aksie gestel
moet word. Die skote wat beskuldigde 1 toe op die
oorledene afgevuur het toe sy mededaders in alle waar-
skynlikheid alreeds ver en buite gevaar was en hyself
ook buite gevaar was van agtervolging deur die oorledene,
kan nie bo redelike twyfel bevind word te geval het
binne die grense van wat die appellant voorsien het en
hom mee versoen het nie. Die verhoorhof het gevolglik
gefouteer om appellant aan die moord op oorledene
skuldig te bevind

Mnr Bräsler het betoog dat die strawwe wat

vir /42

-42-
vir die twee aanklagte van roof opgelê is uitermatig
swaar is. Hy het in hoofsaak aangevoer dat die ver-
hoorregter die appellant se vorige veroordelings oor-
beklemtoon het. Die appellant het inderdaad "h lang
reeks vorige veroordelings. Sy misdadige loopbaan
het so lank terug as 16 Oktober 1967 begin toe hy aan
huisbraak met die opset om te steel en diefstal skuldig
bevind is. Hy het 5 vorige veroordelings waarby ge-
weld betrokke was. In 3 van die vorige veroordelings
is hy aan aanranding met die opset om ernstige leed te
berokken skuldig bevind en dit blyk dat hy onderskeidelik
messe en 'n byl gebruik het. In die onderhawige saak
is hy heelwat ouer as sy twee mededaders wat feitlik

nog /43

-43-

nog op skool is. Die verhoorregter het tereg teen hom
in aanmerking geneem dat hy as die ouere en meer ervare
misdadiger op die waarskynlikhede die leiding geneem het
met die beplanning en uitvoering van die rooftog met
die vuurwapens die aand. Mnr Brasler het nie betoog
dat die verhoorregter enige mistasting gepleeg het of
hom oor enige iets waningelig het nie. Die roof is
gepleeg met vuurwapens en die oorledene en Maia is
bedreig met ernstige liggaamlike besering en die verhoor-
hof het tereg bevind dat daar verswarende omstandighede
aanwesig was by die pleeg van die roof.

Hierdie hof is dus nie oortuig dat daar gronde
bestaan om met die straf wat die verhoorregter opgelê

het /44

-44-

het in te gryp nie.

Mnr Bräsler het ten slotte aangevoer dat die
skuldigbevinding ten opsigte van die poging tot diefstal
in die omstandighede van hierdie saak neerkom op 'n
verdubbeling van die skuldigbevinding aan roof. Hy
baseer hierdie betoog op die getuienis dat toe die
appellant vir Maia beroof hy ook die sleutels van die
paneelwa geneem het. Volgens hom het hy Maia van die
sleutels beroof om sodoende hom ook van die paneelwa
te beroof.

Mnr Brasler moet dus op die feite van hierdie
saak dus gelyk gegee word dat daar wel 'n verdubbeling

van .../45

-45-
van aanklagte was. Die verhoorhof moes die appellant
dus nie op die aanklag van poging tot diefstal skuldig
bevind het nie.

Die eindresultaat is dus as volg:
1) Die appèl slaag:

(a) teen die skuldigbevinding aan moord
op aanklag 1 en die doodstraf wat
opgelê is word tersyde gestel.

(b) teen die skuldigbevinding aan poging
tot diefstal op aanklag 4 en die ge-
vangenisstraf van 6 jaar word tersyde

gestel.

2) Die appèl teen die skuldigbevindings aan roof
op aanklagte 2 en 3 en teen die straf wat op-
gelê is op aanklagte 2 en 3 word van die hand
gewys.

APPÉLREGTER

JANSEN AR)

stem saam
GALGUT Wn AR)